Vromonera, 21 shkurt 2026 – Një ekip kërkuesish çekë ka zbuluar atë që konsiderohet si liqeni më i madh nëntokësor termal i njohur deri më sot, i pagëzuar me emrin “Neuron”. Ky liqen ndodhet në zonën kufitare mes Shqipërisë dhe Greqisë, i fshehur në thellësi të sistemit shpellor “Atmos” në rajonin e Vromonerës.
Karakteristikat teknike dhe gjeologjike Përmes teknologjisë së avancuar LiDAR dhe skanimit me sonar, shkencëtarët kanë përcaktuar përmasat mbresëlënëse të këtij trupi ujor:
-
Thellësia: 127 metra nën sipërfaqe.
-
Përmasat: 138.3 metra i gjatë dhe 42 metra i gjerë.
-
Vëllimi: Rreth 8,335 metra kub ujë mineral të ngrohtë.
-
Temperatura: Një mjedis i qëndrueshëm prej 26-27 gradë Celsius.
Zbulimi, i publikuar në “International Journal of Speleology”, tregon se sistemi është formuar përmes procesit të “speleogjenezës së acidit sulfurik”. Ujërat e pasur me hidrogjen-sulfur kanë gdhendur shkëmbinjtë përgjatë mijëvjeçarëve, duke krijuar salla dhe liqene nëntokësore.
Një ekosistem që sfidon dritën e diellit Përtej rëndësisë gjeologjike, liqeni “Neuron” strehon një ekosistem unik. Ndryshe nga jeta në sipërfaqe, ky sistem mbështetet në energjinë kimike (kimiosinteza) dhe jo në dritën e diellit, duke mbështetur popullata të dendura insektesh dhe merimangash që jetojnë në errësirë të plotë.
Alarmi për mbrojtjen mjedisore Eksperimentet me ngjyrues kanë zbuluar një dinamikë befasuese: uji nëntokësor lëviz me shpejtësi deri në 30 kilometra në ditë. Kjo lidhje e fortë me sipërfaqen e bën sistemin tejet të ndjeshëm ndaj ndotjes njerëzore.
Studiuesit kanë bërë thirrje urgjente që ky sistem të përfshihet në mbrojtjen e Parkut Kombëtar të Vjosës. Ata paralajmërojnë se ndërhyrjet infrastrukturore, si digat e mundshme në lumin Sarandaporos në anën greke, mund të shkatërrojnë në mënyrë të pariparueshme këtë habitat unik përpara se shkenca ta kuptojë plotësisht atë.
