Le ta quajmë njësinë bazë të strukturës institucionale të komunizmit demokratik një komunë. Pushteti bazë do të jetë komuna. Secili do të duhet të zgjedhë një komunë vendase, por secili do të jetë në gjendje të jetojë në çdo komunë që zgjedh. Komunat do të ndryshojnë në madhësi, varësisht nga parahistoria e tyre revolucionare, si dhe konteksti i tyre i veçantë gjeografik, kulturor dhe historik. Disa komuna do të jenë shumë të urbanizuara dhe do të numërojnë banorët e tyre – le t’i quajmë komunarë – në miliona, ndërsa komunat në zona më pak të populluara dhe në ishuj të largët mund të kenë shumë pak banorë, të paktën fillimisht. Komunizmi demokratik gradualisht do ta zvogëlojë ndryshimin midis fshatit dhe qytetit, por fillimisht, do të jetë e nevojshme të ndërtohet komunizmi në një botë të formësuar nga shekuj urbanizimi intensiv kapitalist, që do të thotë se zonat shumë të urbanizuara si Tokio ose Shangai do të duhet të transformohen në disa komuna të mëdha urbane.
Idealisht, secila komunë do të menaxhojë gjithçka të nevojshme për të përmbushur nevojat e komunave të saj, nga toka, uji, energjia dhe burimet e tjera natyrore deri te fuqia punëtore, teknologjia, kërkimi dhe arsimi. Vendimet duhet (sa më shumë që të jetë e mundur) të merren nga ata që preken drejtpërdrejt prej tyre, në mënyrë që të sigurohet shkalla më e lartë e autonomisë dhe të zvogëlohet rreziku i centralizimit jodemokratik të pushtetit.
Në praktikë, ky është një ideal që nuk mund të realizohet në nivel lokal, pjesërisht sepse kushti themelor i të gjitha komunave është një biosferë e qëndrueshme që mund të sigurohet vetëm përmes një lloj rregullimi global të përdorimit të burimeve të përbashkëta natyrore. Përveç kësaj, do të ketë avantazhe të dukshme të bashkëpunimit midis komunave. Dy komuna fqinje mund të vendosin, për shembull, të bashkojnë disa burime në lidhje me infrastrukturën ose arsimin. Marrëveshje të tilla midis komunave ka të ngjarë të rezultojnë në një lloj strukture piramidale të përbërë nga institucione politike me fuqi vendimmarrëse, si dhe forume për bashkëpunim, ndarje njohurish dhe ndihmë të ndërsjellë.
Në komunizëm demokratik, referendumet do të jenë praktikë standarde dhe shumë më të shpeshta, por jo të gjitha vendimet do të merren në këtë mënyrë, prandaj do të ketë nevojë për asamble përfaqësuese, anëtarësia e të cilave mund të përcaktohet përmes një kombinimi zgjedhjesh dhe llotarish, gjë që do të parandalonte formimin e një elite politike dhe profesionalizimin e politikës së tregut.
Ndoshta detyra më e rëndësishme e komunës do të jetë miratimi dhe zbatimi i planeve ekonomike që do të zëvendësojnë mekanizmat e tregut. Mund të duket kështu: të gjitha komunat dhe objektet e prodhimit do të raportojnë rregullisht mbi nevojat dhe dëshirat e tyre dhe, bazuar në të dhënat e disponueshme publikisht mbi këto nevoja dhe dëshira, si dhe burimet dhe kapacitetet e prodhimit në dispozicion, organizatat e ndryshme politike do të propozojnë plane ekonomike të hartuara që do të përfshijnë objektiva prodhimi për periudha dyvjeçare. Ky proces do të përsëritet disa herë së bashku me takime publike dhe forma të ndryshme të dëgjimeve publike për të siguruar shkallën më të lartë të pjesëmarrjes demokratike. Së fundmi, plani përfundimtar do të miratohej në një referendum. Vendimet mbi detajet më të sakta të zbatimit do të merreshin nga asambletë përfaqësuese në bashkëpunim me njësitë e prodhimit.
Në komunizmin demokratik do të çfaqet një organizim i komunës me formë të re,që do të dallohet nga organizimet e dertanishme të komunave,me preteks që të pamundësohet plaçkitja e të mirave materiale të cilat i posedon komuna për banorët e komunës.Komuna nuk do të udhëhiqet nga kryetari i komunës,por nga këshilli komuinal i përbërë nga këshilltarët e bashkësive lokale brenda atarit të komunës,hapsira teritoriale do të jetë prone e banorëve të komunës.Pra ky organizim do t’a pamundësojë që hapsirën teritoriale t’a sundojë apo t’a tjetërsojë komuna.
Komuna do t’a ketë obligim që banorëve të komunës së vet t’ua mundësojë shkollimin,shëndetësinë,transportin,zhvillimin ekonomik subjekteve ekonomike,shfrytzimin e hapsirave për parkingje,furnizimin me ujë dhe ekologji të bëhen pa kompensim financiar nga banorët e komunës.Komuna të kuptohet si realizues i kërkesave të banorëve të komunës.
Komuna të kuptohet si njësie themelore e ekspanzionit zhvillimor për kënaqjen e nevojave të banorëve të komunës.Komunat do të bartin zhvillimin drejt shtetit,shteti do të udhëhiqet nga rekomandimi i komunave të cilat e përbëjnë shtetin.
Nexhat Bexheti