Situata energjetike në Ballkan ka arritur një pikë kthesë në prill të vitit 2026. Edhe pse rajoni qëndron mbi rezerva të konsiderueshme hidrokarbure, qytetarët po përballen me çmime rekord në pompa, ndërsa industria e përpunimit po shkon drejt shuarjes totale, shkruan KOHANEWS.
1. Pasuria në nëntokë: Shifrat dhe Realiteti (2024-2026)
Sipas të dhënave të fundit gjeologjike, harta e rezervave mbetet e pandryshuar, por shfrytëzimi po ndryshon:
-
Rumania: Me rreth 600 milionë fuçi, mbetet “gjiganti” i rajonit. Prodhimi i tyre mbulon rreth 30% të nevojave të brendshme, duke i dhënë një pavarësi që vendet e tjera e lakmojnë.
-
Shqipëria: Rezervat e vlerësuara në 120 milionë fuçi (kryesisht në Patos-Marinëz) e bëjnë vendin me rezervat më të mëdha në tokë (onshore) në Europën kontinentale.
-
Zhvillimi i fundit: Kompania shtetërore Albpetrol raportoi një rritje modeste prej 1.9% në vitin 2024. Fusha e Gorisht-Koculit është shndërruar në “motorin” kryesor, por nafta shqiptare karakterizohet si “e rëndë” dhe me përmbajtje të lartë squfuri (bituminoze), gjë që ul vlerën e saj në tregun bruto me rreth 15-20% krahasuar me naftën “Brent”.
-
2. Kolapsi i Rafinerive: Nga Prodhues në Konsumatorë
Mungesa e teknologjisë përpunuese është “thembra e Akilit” për Ballkanin:
-
Shqipëria dhe “vdekja” e Ballshit: Deri në prill 2026, ish-uzina e Ballshit është çmontuar pothuajse plotësisht. Me shitjen e saj për skrap, Shqipëria humbi mundësinë e fundit për të prodhuar naftë “D2” (për makineri bujqësore dhe industri). Sot, çdo litër karburant që futet në mjetet tona vjen nga portet e huaja, duke e bërë vendin 100% të varur nga luhatjet e bursës.
-
Serbia dhe Presioni i “Gazprom”: Përmes kompanisë NIS, Serbia përpunon rreth 4 milionë tonë naftë në vit. Megjithatë, për shkak të pronësisë ruse, rafineria e Pançevës po përballet me vështirësi në sigurimin e pjesëve të këmbimit dhe teknologjisë perëndimore, duke rrezikuar eficiencën e saj.
3. Çmimet Rekord në Prill 2026: Faktorët Globalë
Tregu i Ballkanit është goditur nga “stuhia e përsosur” gjeopolitike:
-
Kriza në Hormuz: Mbyllja e Ngushticës së Hormuzit ka bërë që çmimi i fuçisë në bursa të kalojë pragun kritik prej $110.
-
Bordet e Transparencës dhe Masat Shtetërore:
-
Shqipëria: Çmimet tavan luhaten mes 203-218 lekë/litër. Kritikët thonë se kjo “ngrirje” po dëmton pikat e vogla të karburantit, ndërsa qeveria mbron masën si mjetin e fundit kundër spekulimit.
-
Kosova: Me një çmim deri në 1.86 euro/litër, Kosova ka koston më të lartë krahasuar me fuqinë blerëse në rajon.
-
Maqedonia e Veriut: Ndërhyrja agresive me uljen e TVSH-së nga 18% në 10% ka bërë që çmimi në Shkup të jetë aktualisht më i liri në rajon, duke nxitur “turizmin e karburanteve” nga vendet fqinje.
-
4. Analiza: Pse nuk po bëhemi “Norvegjia e Ballkanit”?
Ekzistojnë tre arsye strukturore pse pasuria nëntokësore nuk përkthehet në mirëqenie:
-
Cilësia vs. Teknologjia: Nafta jonë është e trashë si katran. Për ta kthyer në benzinë Euro-6, duhen rafineri me procese “Cracking” (shpërbërje molekulare) që kushtojnë mbi $2 miliardë. Asnjë investitor nuk ka marrë guximin për një investim të tillë në një rajon politikisht të paqëndrueshëm.
-
Cikli i Humbjes Ekonomike: Ne e eksportojmë naftën bruto me çmim “skonto” dhe e ri-importojmë si produkt final nga rafineritë e Greqisë (Hellenic Energy) apo Italisë (ENI). Kështu, ne paguajmë dy herë transportin dhe fitimin e rafinerive të huaja.
-
Barra Fiskale: Në çdo litër naftë që blini, mbi 55% janë taksa. Përfshirë akcizën, taksën e qarkullimit (që në Shqipëri është e përfshirë në çmim), taksën e karbonit dhe TVSH-në, qeveritë e rajonit e përdorin naftën si “arkën kryesore” për të mbushur buxhetin e shtetit.
Përfundimi: Pa një strategji të përbashkët rajonale për ndërtimin e një rafinerie moderne dhe pa rishikimin e barrës fiskale, Ballkani do të vazhdojë të mbetet “i varfëri që fle mbi jastëk me flori”./KOHANEWS
