Të gjithë e njohim dikë që, pavarësisht përpjekjeve, e ka të pamundur të mbërrijë në kohë. Nëse mendoni se vonesa është thjesht shenjë e mosrespektit apo papërgjegjshmërisë, psikologët sqarojnë se shkaqet janë shpeshherë shumë më komplekse dhe të rrënjosura thellë në mënyrën se si truri ynë proceson realitetin.
Fenomeni i “verbërisë kohore” Një nga arsyet kryesore është e ashtuquajtura “verbëri kohore” (time blindness). Këta individë e kanë të vështirë të vlerësojnë objektivisht sa kohë kërkon një aktivitet. Ata sinqerisht besojnë se përgatitja apo rruga do t’u marrë 10-15 minuta, ndërkohë që në realitet procesi zgjat shumë më tepër. Për ta, koha nuk është një njësi matëse e pandryshueshme.
Diferencat në funksionimin e trurit Truri i njeriut nuk e përjeton kohën në mënyrë uniforme. Disa njerëz janë të orientuar drejt afateve kohore, ndërsa të tjerë e humbasin totalisht ndjenjën e kohës kur përqendrohen te detyrat aktuale. Ky përqendrim i thellë bën që orari të kalojë pa u vënë re.
Optimizmi i tepruar dhe “sindroma e një detyre më shumë” Personalitetet optimiste shpesh nënvlerësojnë pengesat, si trafiku apo situatat e paparashikuara, duke besuar se gjithçka do të shkojë sipas planit. Gjithashtu, ekziston tendenca për të shtuar “edhe një punë të fundit” përpara se të dalin nga shtëpia – si dërgimi i një mesazhi apo rregullimi i diçkaje – të cilat, kur grumbullohen, çojnë në vonesa të pashmangshme.
Faktorët shëndetësorë dhe neurobiologjikë Në disa raste, vonesa kronike lidhet me gjendje si ankthi, çrregullimi i deficitit të vëmendjes (ADHD) ose vështirësitë në funksionet ekzekutive të trurit, të cilat ndikojnë drejtpërdrejt te planifikimi dhe organizimi.
A ka shpresë për ndryshim? Lajmi i mirë është se kjo sjellje mund të menaxhohet. Ekspertët këshillojnë:
-
Llogaritja e tepërt: Planifikimi i kohës me një marzhë sigurie më të madhe se sa mendoni se ju nevojitet.
-
Përdorimi i rikujtuesve: Vendosja e alarmeve që sinjalizojnë momentin për t’u nisur.
-
Ndryshimi i rutinës: Krijimi i një zakoni për të dalë disa minuta para afatit të planifikuar.
Nëse dikush vonohet herën tjetër, mbani mend: nuk është domosdoshmërisht mungesë respekti, por ndoshta një mënyrë krejtësisht e ndryshme se si truri i tyre e percepton kalimin e kohës.
