TETOVA – Ish-simbolet e fuqisë ekonomike të Tetovës, që dikur mbanin gjallë mijëra familje dhe ushqenin eksportin, po zhduken me shpejtësi nën rrënojat e ndërtimeve të reja. Një trend shqetësues po vërehet vitet e fundit: hapësirat ku dikur gumëzhinin makineritë e fabrikave të njohura të ish-Jugosllavisë, po shndërrohen në komplekse banesore, duke e tjetërsuar qytetin nga një qendër prodhuese në një zonë thjesht rezidenciale.
Zhdukja e gjigantëve industrialë
Në vend që biznesmenët dhe investitorët të bashkoheshin për të riaktivizuar kapacitetet prodhuese ose për të krijuar zona të reja teknologjike, fokusi është zhvendosur te fitimi i shpejtë përmes shitjes së metrave katrorë. Emra që dikur ishin marka rajonale, sot ekzistojnë vetëm në kujtesën e qytetarëve ose si skelete betoni që presin fadromat:
-
Teteksi dhe Edko – shtyllat e industrisë tekstile.
-
Alumina – simboli i përpunimit të metaleve.
-
Kozhara dhe Jellaku – që mbulonin industrinë e lëkurës dhe mobilieve.
-
Fabrika e Duhanit dhe Plastika Mjekësore – qendra që punësonin qindra specialistë.
Analiza e Zgjeruar: Një qytet pa motor ekonomik
Ky fenomen nuk është thjesht një çështje urbanistike, por një regres i mirëfilltë ekonomik. Kur një fabrikë rrënohet për t’u bërë pallat, qyteti humbet “muskulin” e tij prodhues. Biznesmenët vendas, të gjendur para zgjedhjes mes rrezikut të prodhimit dhe sigurisë së ndërtimit, po zgjedhin rrugën më të lehtë, por më të dëmshmen për kolektivin: betonizimin.
Pa këto fabrika, Tetova po humbet identitetin e saj si nyje industriale. Nëse dikur këto objekte shërbenin si shkolla të mëdha praktike për inxhinierët dhe punëtorët e kualifikuar, sot ato po shndërrohen në mure që vetëm kërkojnë mirëmbajtje, pa prodhuar asnjë cent vlerë të shtuar për tregun e jashtëm.
Këndvështrimi Ekonomik: Një rrezik për të ardhmen
Nga pikëpamja ekonomike, ky transformim mbart rreziqe afatgjata për stabilitetin e Tetovës. Ndërtimi i banesave në vend të fabrikave krijon një ekonomi konsumi, jo prodhimi.
-
Humbja e vendeve të punës: Banesat ofrojnë strehim, por nuk gjenerojnë vende pune të qëndrueshme. Pa fabrika, rinia e Tetovës detyrohet të zgjedhë midis administratës së mbingarkuar ose emigrimit.
-
Mungesa e vlerës së shtuar: Prodhimi industrial rrit GDP-në lokale dhe nxit eksportin. Shndërrimi i zonave industriale në “lagje fjetore” e kthen qytetin në një konsumator të produkteve të importuara.
-
Vdekja e ciklit industrial: Kur toka industriale kthehet në tokë ndërtimi, kthimi mbrapa është i pamundur. Kostoja e truallit rritet aq shumë sa asnjë investitor i ardhshëm nuk do të mund të ndërtojë më një fabrikë në ato zona, duke e vulosur fatin e qytetit si një “periferi banimi”.
-
Presioni mbi infrastrukturën: Ndërtimi i vrullshëm pa një planifikim industrial rëndon trafikun, furnizimin me ujë dhe energji, duke mos ofruar asnjë zgjidhje për rritjen e të ardhurave mesatare të banorëve.
Përfundim: Çfarë do të mbetet nesër?
Nesër, kur edhe metra e fundit e tokës ish-industriale të jetë mbuluar me beton, Tetova do të zgjohet si një qytet i madh, por i varfër. Pa fabrika, nuk ka zhvillim teknologjik dhe pa zhvillim, nuk ka mirëqenie. Nevojitet një reflektim urgjent nga komuniteti i biznesit dhe autoritetet lokale për të ndalur këtë “vetëvrasje industriale” dhe për të orientuar kapitalin drejt riprodhimit dhe inovacioneve, përpara se emrat si Teteksi apo Alumina të mbeten vetëm nostalgji nëpër fotografi të vjetra.
Ky është një shkrim i redaksisë KOHANEWS
