Çdo pranverë, Deti i Zi kalon në një transformim magjepsës: ngjyra e tij ndryshon nga bluja e errët në një nuancë qumështore turkuaz. Ky fenomen, i kapur së fundmi edhe nga sateliti “PACE” i NASA-s, po tërheq vëmendjen e shkencëtarëve jo vetëm për pamjen vizuale, por edhe për pasojat në ekosistemin detar.
Pse ndodh ky ndryshim?
Përgjegjësit për këtë ngjyrë janë kokolitoforët, alga mikroskopike njëqelizore të mbuluara me pllaka të imëta kalciumi-karbonati. Këto pllaka shpërndajnë rrezet e diellit në një mënyrë që i ngjyros sipërfaqe të mëdha të detit në ngjyrë turkuaz.
Sateliti “PACE” i NASA-s regjistroi kulmin e këtij lulëzimi më 22 qershor 2026, ndërsa pamje të ngjashme janë konfirmuar edhe nga astronautët në Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës (ISS), ku shihen qartë shiritat turkuaz që ndjekin rrymat detare përmes ngushticës së Bosforit.
Çfarë zbuluan studimet e fundit?
Një studim i botuar në revistën “Diversity” vë në dukje një anomali shqetësuese: në vitet 2022 dhe 2023, lulëzimi i këtyre algave zgjati deri në muajin korrik, ndërkohë që zakonisht ato do të duhej të zbeheshin nga mesi i qershorit.
Faktorët kryesorë që mbajtën lulëzimin “gjallë”:
-
Mungesa e erërave të forta: Kjo bëri që shtresa sipërfaqësore e ujit të mbetet shumë stabile dhe e cekët (3-8 metra), duke krijuar kushte ideale për rritjen e kokolitoforëve.
-
Çekuilibri i lëndëve ushqyese: Ndryshimi i ciklit natyror ndaloi tranzicionin drejt algave të tjera (diatomeve), të cilat zakonisht zënë vendin e kokolitoforëve në fillim të verës.
Deti i Zi si “laborator natyror” për klimën
Kokolitoforët luajnë një rol kritik në të ashtuquajturën “pompë biologjike të karbonit”. Ato thithin dioksid karboni (CO₂) nga atmosfera, por procesi i krijimit të pllakave të tyre lëshon CO₂ si nënprodukt, duke ndikuar përkohësisht në aftësinë e oqeanit për të përthithur gazra serrë.
Shkencëtarët e përdorin Detin e Zi si një model për të parë se si ndryshimet klimatike mund të ndikojnë në kapacitetin e deteve për të përthithur karbonin. Nëse rritja e temperaturave bëhet trend, këto lulëzime mund të bëhen më të shpeshta, duke ndryshuar rrënjësisht dinamikën kimike të deteve.
“Analizat e 25 viteve të fundit tregojnë se ky fenomen ka ndodhur vetëm dy herë, pikërisht në 2022 dhe 2023. Kjo është një shenjë që kërkon monitorim afatgjatë për të kuptuar se në çfarë drejtimi po shkon ekosistemi ynë detar,” theksojnë ekspertët.